kompetencje opiekuna/inne zawody opiekuńcze ...

 

 

 

Opiekun nieformalny w Europie i w Polsce
 
 
Znaczenie opieki nieformalnej dla funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej we wszystkich państwach świata jest oczywiste. Od kilku lat obserwuje się rosnące zainteresowanie kondycją opiekunów rodzinnych, co uzewnętrzniane jest w debatach poświęconych konieczności zmian w dotychczasowym zabezpieczeniu społecznym i rozbudowaniu systemów wsparcia środowiskowego. Ma to bezpośredni związek ze zjawiskiem starzenia się społeczeństw oraz wyzwaniami ekonomicznymi i społecznymi przed którymi stanęły rządy krajów rozwiniętych.
W krajach OECD więcej niż 1 osoba dorosła na 10 jest zaangażowana w sprawowanie opieki nieformalnej nad osobami, które z powodu różnego rodzaju upośledzeń funkcji ciała są zależne od pomocy (opieki osobistej) w podstawowych czynnościach życia codziennego. W listopadzie 2010 roku odbyło się w Paryżu spotkanie ekspertów krajów OECD poświęcone między innymi opiekunom nieformalnym i wpływowi sprawowanej opieki na ich zdrowie psychiczne i na rynek pracy. Analizowano tam wyniki i wnioski licznych badań odnoszących się do sytuacji zdrowotnej, zawodowej, ekonomicznej i społecznej opiekunów nieformalnych. Celem tej debaty podobnie jak wielu innych jest poprawa systemu wsparcia opiekunów nieformalnych tak by utrzymać ciągłe współdziałanie z opieką formalną.
 
 
Nasz kraj także bierze udział w tych spotkaniach co jest oczywiste zważywszy na skalę zjawiska i znaczenie jakie dla polskiego systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej ma praca wykonywana przez opiekunów rodzinnych. Bez ich udziału system zabezpieczenia społecznego by upadł a medycyna ratunkowa i naprawcza straciłaby rację bytu.
 
 
Za opiekunów nieformalnych uważa się osoby udzielające pomocy – poza stosunkiem pracy - w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i podtrzymaniu codziennej aktywności. Odsetek osób zaangażowanych w opiekę nieformalną jest różny w różnych krajach, waha się od 8% do ponad 16%. Wpływ na to mają wzorce społeczne dotyczące obowiązków rodzinnych oraz dostępność usług wspierających zarówno opiekunów, jak i osoby, które w związku z chorobą, urazem lub wiekiem mają ograniczoną samodzielność, bądź utraciły ją całkowicie. Kwestie te kształtują obraz i deklaracje związane z opieką nieformalną.
 
 
Prowadzi się wiele badań które mają na celu ukazanie sytuacji osób zależnych od opieki i ich opiekunów oraz skutków sprawowania opieki nieformalnej, indywidualnych i społecznych. 
Wnioski wypływające z tych badań ujawniły, że ponad 70% opiekunów jest w wieku 45 lat lub wyżej, a pracownicy, na których spoczywa obowiązek opieki są bardziej podatni na rezygnację z pracy lub przejście na wcześniejszą emeryturę. Grupa pracowników zaangażowana w obowiązki opiekuńcze powyżej 20 godzin tygodniowo jest bardziej niż inni zagrożona wykluczeniem z rynku pracy gdyż niezwykle trudno jest pogodzić oczekiwaną przez pracodawców aktywność i dyspozycyjność zawodową z obowiązkami rodzinnymi.

Z reguły nieformalni opiekunowie opiekują się swoimi bliskimi krewnymi takimi jak rodzice lub małżonkowie. Jednak istnieje dość znacząca grupa opiekunów, którzy oferują swą pomoc przyjaciołom i sąsiadom lub opiekują się dalszymi krewnymi, jak na przykład bracia/siostry, czy ciotki/wujkowie. Opiekunowie płci męskiej częściej opiekują się swoimi żonami, niż innymi krewnymi.
W Polsce opieka nieformalna najczęściej sprawowana jest w kręgu najbliższej rodziny w relacjach rodzice – dzieci czy małżonkowie. Jednak istnieje grupa opiekunów, którzy oferują swą pomoc przyjaciołom i sąsiadom lub opiekują się rodzeństwem czy dalszymi krewnymi. Zakres rzeczowy i czasowy tej opieki jest bardzo różny jednak ponad 30% opiekunów nieformalnych w Polsce angażuje się w opiekę trwającą ponad 20 godzin tygodniowo. Wynika to nie tylko z ugruntowanego w naszym społeczeństwie podejścia do obowiązku opieki nad bliskimi krewnymi ale także z niedomogów instytucji zdrowotnych i społecznych oferujących opiekę formalną. Trzeba także uwzględnić fakt, że obowiązki opiekuńcze są również w znacznym stopniu uwarunkowane stanem zdrowia osób zależnych od opieki.
Przegląd wyników badań dotyczących sytuacji opiekunów nieformalnych w krajach OECD dostarcza także naszym kreatorom polityki społecznej podstaw do opracowania kierunków reform mających na celu pomoc opiekunom nieformalnym w połączeniu obowiązków opiekuńczych z pracą zawodową poprzez:

1) zwiększenie atrakcyjności nieformalnej opieki w celu jej kontynuowania, np. rozszerzenie listy adresatów świadczenia pielęgnacyjnego
2) ochronę fizycznego i psychicznego zdrowia opiekunów nieformalnych poprzez zredukowanie problemów związanych ze sprawowaną opieką, w tym:

- rozwój rynku usług społecznych dla osób niepełnosprawnych i niesamodzielnych, dostępnych bez względu na poziom materialny,
- rozwój formalnej opieki domowej (pielęgniarki, profesjonalni opiekunowie), poprawa jakości opieki stacjonarnej i edukacja opiekunów nieformalnych,
- wprowadzenia nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych, rozwiązań typu e-opieka zdrowotna, jak telemonitoring, telemedycyna, komputerowa edukacja opiekunów nieprofesjonalnych, 
- promowanie niezależności życiowej, poprzez powszechny i adekwatny dostęp do rehabilitacji oraz nowoczesnych technologii kompensujących utraconą sprawność, w tym bardzo ważny jest:

- system refundacji środków pomocniczych i sprzętu 
- rozwój sieci wypożyczalni sprzętu pielęgnacyjnego i rehabilitacyjnego wspomagającego funkcjonowanie.


Przy Klubie Senatorów PO, od trzech lat działa grupa robocza ds. opracowania założeń do ustawy o pomocy osobom niesamodzielnym, która pracuje nad stworzeniem źródła finansowania usług opiekuńczych i systemu wsparcia opiekunów nieformalnych. W ramach prac Grupy zainicjowano powstanie społecznej koalicji na rzecz zmian w opiece długoterminowej. 
Opiece formalnej wzmocnionej opieką nieformalną poświęcone były dwie debaty w Parlamencie RP.
 
(Kwartalnik NTM- 2013)