Najważniejsze zasady etyki opiekuńczej wg Sary Fry
Sara Fry, Ethics in Nursing Practice. A Guide to Ethical Decision Making, Blackwell Publishing, Geneva 1994
Opiekuńczość W praktyce oznacza to zobowiązanie się przez opiekuna do takiej opieki nad powierzonymi jej osobami, dzięki której:
ich potrzeby będą zaspokajane,
ich stabilizacja i zadowolenie promowane,
zaś ich cierpienie unikane, likwidowane lub przynajmniej redukowane.
Tak więc, jako główne, nadrzędne zadanie opiekuna można określić czynienie dobra i zmniejszanie zła.
Sprawiedliwość Opiekun powinien traktować wszystkich swoich podopiecznych jednakowo, nie faworyzując żadnego z nich, nie dając żadnemu z nich pozycji uprzywilejowanej, tj.:
gdy opiekun w swojej pracy jest konfrontowany z podobnymi problemami, stara się je rozwiązywać w podobny sposób;
gdy problemy są różne, wtedy rozwiązuje je w sposób odpowiedni do ich specyfiki, zawsze jednak unikając stronniczości.
Poszanowanie autonomii Podopieczny jest zależny od opiekuna, a zakres owej zależności wyznaczony jest przez stopień niesamodzielności osoby objętej opieką. Mimo to – a raczej zwłaszcza z tego powodu – opiekun powinien przyznać swojemu podopiecznemu prawo do niezależności rozumianej w sensie autonomii i wolności. W praktyce to oznacza to, że opiekun:
respektuje podopiecznego jako niezależną jednostkę; uznaje prawo pacjenta do podejmowania decyzji.
Uczciwość Obowiązkiem opiekuna jest mówienie prawdy. Opiekun nie może oszukiwać swoich podopiecznych, okłamywać ich ani przemilczać im prawdy.
W praktyce oznacza to, że opiekun stara się działać tak, by między nim a podopiecznym wytworzyła się relacja zaufania.
Lojalność Opiekun powinien być wierny zobowiązaniom, których się podjął.
W praktyce oznacza to m.in:
dotrzymywanie obietnic złożonych podopiecznemu,
zachowanie dyskrecji, o którą podopieczny prosił,
przestrzeganie tajemnicy służbowej
 
Dylematy etyczne
Z dylematami etycznymi mamy do czynienia w sytuacjach, w których trzeba dokonać trudnego wyboru między różnymi możliwościami.
Często chodzi tu o wybór pomiędzy co najmniej dwiema wykluczającymi się wzajemnie wartościami.
 
Co robić?
Opiekunowie powinni przestrzegać podobnie jak lekarze i pielęgniarki zasadę:
Primum non nocere – „Przede wszystkim nie szkodzić”.
 
W praktyce opiekuna oznacza to zwracanie uwagi przede wszystkim na to, aby chronić pacjenta przed krzywdą i cierpieniem.
Zasada ta wytycza drogę właściwego postępowania.
 
Etos zawodu i znaczenie refleksji etycznej
Refleksja etyczna jest dla opiekuna medycznego drogowskazem wyznaczającym mu drogę właściwego postępowania zawodowego.
Etos zawodu zwraca uwagę na pewne istotne wartości i przestrzega przed popełnianiem konkretnych błędów.
Etos zawodu – wartości, normy, wzory postępowania składające się na dany zawód i określające jego specyfikę.
 
Pytania stawiane w refleksji etycznej
Czy zdarza mi się częściej myśleć o podopiecznych jako o „przypadkach” niż jako o ludziach?
Czy w głębi duszy nie uważam ich za gorszych ode mnie – dlatego że są słabsi niż ja, zależni ode mnie, dlatego że potrzebują mojej pomocy?
Czy nie skłaniam się do widzenia podopiecznych tylko i wyłącznie jako obiektów stanowiących źródło mojego utrzymania?
Czy nie zobojętniałam na zaufanie okazywane mi przez podopiecznych?
Czy wczuwając się w sytuację podopiecznego i współczując mu – zachowuję jednak potrzebny profesjonalny dystans?
Czy przejmuję odpowiedzialność za moje porażki w takim samym stopniu jak za moje sukcesy?
Czy nie mam tendencji do spychania odpowiedzialności za niepowodzenia moich działań na innych (współpracowników, pracodawcę)?
Czy nie uważam, że ponieważ nikt się na mnie oficjalnie nie skarżył, to automatycznie wypełniam doskonale etos mojego zawodu?
 
Standardy i anty-standardy etyczne
Zasady etyczne można nazwać standardami w dziedzinie etyki zawodu lub standardami etycznymi.
 
Niestety, w zawodach opiekuńczych dochodzi niekiedy do powstawania anty-standardów etycznych.
Anty-standardy etyczne tworzą osoby, które nie potrafią bądź nie chcą wypełniać wymagań etyki zawodu.
 
 
Anty-standardy etyczne to usprawiedliwianie własnego postępowania sprzecznego z etyką zawodu lub przynajmniej niezupełnie z nią zgodnego.
 
Anty-standardy zagłuszają głos sumienia i są zastępczymi pseudo-rozważaniami w miejsce rzetelnej i prawdziwej refleksji etycznej.
 
 
W etyce psychoterapii wyróżniono aż 19 spotykanych anty-standardów (Kenneth Pope i Melba Vasquez -Ethics in psychotherapy and councelling).
Niektóre z nich mogą zostać odniesione przez analogię do osób pracujących w zawodach opiekuńczych.
 
Anty-standardy etyczne „usprawiedliwiające” sprzeniewierzanie się etosowi zawodu
Moje postępowanie nie jest nieetyczne, dopóki:
...mogę wymienić przynajmniej kilka koleżanek (kolegów), które (którzy) postępują dokładnie tak jak ja.
...żaden podopieczny nie złożył na mnie oficjalnej skargi.
...moim zdaniem podopieczni nie mają nic przeciwko takim moim działaniom.
... podopieczni są tak trudni i kłopotliwi, że wprost „proszą się” o takie, a nie inne traktowanie.
...tego dnia źle się czułam i po prostu nie można było wymagać ode mnie pracy o dobrej jakości.
...uważam, że obowiązujące mnie zasady etyki zawodu zostały ułożone prze kogoś, kto nie rozumie warunków pracy opiekuna.
...w rezultacie mogę więcej zarobić.
...jest to dla mnie wygodniejsze.
 ...nikt się o tym nie dowie, a nawet jeżeli się dowie, to najprawdopodobniej i tak się tym nie przejmie.
...niektórych standardów etycznych przecież przestrzegam.
...nie zamierzam świadomie nikogo skrzywdzić.
...chcę postąpić w ten sposób tylko raz.
...nikt mi niczego nie udowodni.
...jestem zmęczona i przepracowana.
 
Na podstawie: Kenneth Pope, Melba Vasquez, Ethics in psychotherapy and councelling, John Wiley and Sons, San Francisco 1991.
 
Etyka sumienia
Etyka jest niezależna w tym sensie, że własnego głosu sumienia niepodobna zastąpić głosem cudzym.
W istocie każdy z nas, niezależnie od kogokolwiek innego, odwołuje się przede wszystkim do własnego sumienia.
Własne sumienie jest dla każdego z nas sędzią nad sędziami.
Własne sumienie wydaje w każdej sprawie sąd surowy, bezwzględny, ostateczny.
Sumienie nasze jest tak ukształtowane, że żąda od nas postawy opiekuńczej względem wszelkiej istoty doznającej, znajdującej się w zasięgu naszego możliwego działania.
 
T. Kotarbiński, „Pisma etyczne”, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1987
T. Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986